'Zweer tweedeling in beroepsonderwijs en algemeen vormend onderwijs af'

Kinderen lijden onder het slechte imago

De sociologe verbaast zich al lange tijd over het – licht karikaturale - beeld van vmbo-scholieren. Van Daalen: “In de media komt dé vmbo-leerling naar voren als iemand met beperkte cognitieve vermogens, niet in staat zich lang te concentreren en onbeheerst. Kinderen lijden daar onder. Ik las in de krant een citaat van een scholier die dat goed verwoordde. Hij vertelde liever niet aan anderen dat hij op het vmbo zat: “Omdat veel mensen dan denken: allochtonen, taalachterstand, agressiviteit, criminelen”.

Eenzijdige cognitieve standaard in het onderwijs

Die karakterisering wordt dan verbonden met lage scores op de Cito-toets. Het vmbo lijdt er onder dat in het onderwijs slechts één standaard maatgevend is, de nogal eenzijdige cognitieve standaard. Alles draait om lezen, schrijven en rekenen. Op die smalle basis worden kinderen vanaf hun vierde jaar beoordeeld en geselecteerd.

Lager beroepsonderwijs heeft een buitenstaanderpositie

Vanwege zijn praktische karakter heeft het lager beroepsonderwijs in de negentiende eeuw vorm gekregen buiten het secundaire onderwijs dat door de overheid werd gereguleerd. Het was onderwijs dat op de werkvloer werd gegeven, in de fabriek, in kantoren, en de verantwoordelijkheid daarvoor werd naar het particulier initiatief doorgeschoven. De hele twintigste eeuw hebben beleidsmakers geprobeerd om die buitenstaanderpositie van het lager beroepsonderwijs ongedaan te maken, maar echt gelukt is dat nooit. Wat na de Tweede Wereldoorlog beter lukte, is het ontwikkelen van talentvolle arbeiderskinderen.

Tweedeling tussen beroepsgericht en algemeen vormend onderwijs

De Mammoetwet van 1968 was de belangrijkste stelselwijziging met dat doel. Talent uit alle sociale klassen moest de ruimte krijgen. Het onderwijs had daarin een opdracht: gelijke kansen voor iedereen. En dat kwam neer op uitstel van keuzen en van selectie na de basisschool. Maar de hiërarchische tweedeling tussen beroepsgerichte en algemeen vormende opleidingen bleef van hoog tot laag bestaan en bleek bijzonder hardnekkig. Beroepsgerichte opleidingen worden tot op de dag van vandaag minder hoog gewaardeerd dan algemeen vormende opleidingen; traditioneel krijgen ze minder aandacht en dat is helaas zo gebleven.

Waarderingsschaal demotiveert jongeren

Die waarderingsschaal zorgt er ook voor dat vmbo-leerlingen gedemotiveerd raken. Ze zijn er van overtuigd dat ze in ‘theoretisch’ opzicht niet zo veel waard zijn. Ze maken zich daar wel zorgen over, maar velen hebben te weinig motivatie om zich met volle overgave in te zetten. Tegelijkertijd zijn leerlingen weinig toekomstgericht en hebben ze een beperkt beeld van ‘het leven na het vmbo’, van hun mogelijkheden op het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en de arbeidsmarkt. Die toekomst is veelzijdiger dan het imago van het vmbo suggereert, maar scholen besteden daar weinig aandacht aan.

‘Meer aandacht voor het beroepsonderwijs’

De problemen van het vmbo zijn een kluwen die zich niet goed laat ontwarren. Die geworteld zijn in de manier waarop het onderwijsbouwwerk in elkaar is gezet, maar die ook geworteld zijn in culturele noties waarbij het hoofd niet alleen wordt losgemaakt van de handen, maar ook nog eens op een voetstuk wordt geplaatst. Het zou goed zijn als er meer aandacht kwam voor het beroepsonderwijs, bij beleidsmakers en in de media. Over de tweedeling in beroepsonderwijs en algemeen vormend onderwijs zou een breed maatschappelijk debat moeten worden gevoerd. Is die tweedeling niet totaal achterhaald en moet zij niet afgezworen worden? Deze vraag is extra relevant, nu de ‘kenniseconomie’ steeds meer gedefinieerd dreigt te worden als een economie die uitsluitend gestoeld is op cognitief talent.”

Rineke van Daalen is sociologe aan de Universiteit van Amsterdam. Haar boek ‘Het vmbo als stigma’ is te bestellen via de link in de rechterkolom.

Bron:

Nicis Institute, Sean van der Steen