Meer openheid overheid leidt niet automatisch tot meer vertrouwen
Meer openheid in het besluitvormingsproces van de overheid leidt niet automatisch tot meer vertrouwen. Burgers waarderen transparantie, maar tegelijkertijd vinden ze de overheid minder capabel wanneer ze meer inzicht hebben in het besluitvormingsproces. Dat blijkt uit promotieonderzoek van Stephen Grimmelikhuijsen (Universiteit Utrecht). Hij onderzocht de relatie tussen transparantie en vertrouwen in verschillende experimenten.
Complete informatie: eerlijkheid wordt gewaardeerd
Wat is het effect van het lezen van complete en incomplete
informatie over raadsvergaderingen op het vertrouwen van mensen? In
het onderzoek vonden de respondenten die volledige informatie
hadden gekregen, de raad minder competent. De complete informatie
laat namelijk ook het ‘gesteggel’ en het politieke spel van de raad
zien, waardoor de overheid minder bekwaam lijkt. Tegelijkertijd
vonden deze
respondenten de gemeenteraad wel eerlijker.
Voor het beantwoorden van deze kwestie kreeg één groep, in het
eerste experiment, een kort verslag van het besluitvormingsproces.
De andere groep kreeg een bijna letterlijke transcriptie van een
besluitvormingsdiscussie in de gemeenteraad. Een derde groep (de
controlegroep) kreeg geen informatie.
Te positieve informatie wordt gezien als opschepperij
Op welke manier kan de overheid beleidswijzigingen het beste
openbaar maken? Respondenten kregen gebalanceerde informatie,
gematigd positieve informatie of zeer positieve informatie te
lezen. Het bleek dat àl te positieve informatie het vertrouwen in
de overheid geen goed doet, omdat dit overkomt als pure
opschepperij. Bij gebalanceerde informatie, die zowel de voor- als
de nadelen laat zien, wordt de overheid als minder competent
gezien. Licht positieve informatie lijkt de beste keuze.
Transparantie is een vanzelfsprekendheid
In een derde experiment varieerde Grimmelikhuijsen met de
bruikbaarheid van de informatie. Hieruit bleek dat het niet voldoen
aan het ideaal van transparantie, omdat informatie bijvoorbeeld
niet begrijpelijk genoeg is, leidt tot een daling in het
vertrouwen. Wanneer de bruikbaarheid wel hoog is dan leidt dit niet
automatisch tot meer vertrouwen. Transparantie lijkt een
vanzelfsprekendheid te zijn. Een overheidsorganisatie kan het wel
verkeerd doen, maar nauwelijks goed.
3 ontwerpprincipes voor internettransparantie
Meer transparantie leidt niet altijd tot meer vertrouwen in de
overheid, is de conclusie van het onderzoek. De belofte van
transparantie als panacee voor alles wat er mis gaat bij de
overheid moet gerelativeerd worden. Toch blijft transparantie van
groot belang voor verantwoordingsprocessen.
Grimmelikhuijsen geeft tot slot 3 ontwerpprincipes voor
internettransparantie:
- Geloofwaardigheid van informatie staat centraal
- Compleetheid en bruikbaarheid versterken geloofwaardigheid
- Gelaagde transparantie
Meer informatie:
Het proefschrift van Stephan Grimmelikhuijsen vindt u onder ‘Zie
ook’. (Samenvatting in het Nederlands: pagina 277-290)
Bron: Kennislink, Proefschrift Stephan Grimmelikhuijsen
’Transparency and Trust’